سید حسن اخلاق؛ فیلسوف معاصر
استاد دانشگاه ایالتی کاپن آمریکا (1355)
حجتالاسلام دکتر سید حسن حسینی معروف به اخلاق فیلسوف جوان، نویسنده توانا و چهره علمی فعال و مطرح در عرصه علم و دانش است. سن او هر چند زیاد نیست، اما توانایی او باعث گردید که بسیار زود بدرخشد و در کنفرانسهای مهم بینالمللی فلسفی بهعنوان یک فیلسوف شرکت نماید. او آثار متعدد با رویکرد تطبیقی میان دین و آموزههای نوین به نشر سپرده است. سردبیری مهمترین مجله فلسفی افغانستان به نام «پایدیا» را به عهده دارد. وی از سال ۲۰۱۱ تاکنون در عرصه دین و فلسفه با رویکرد تطبیقی میان آموزههای دینی و غربی در دانشگاههای آمریکا به تدریس پرداخته، تا آنان را با سنت فرهنگی مسلمانان آشنا سازد.
توانمندی و کوشش او سبب شده تا در عرصه علمی چهره شناخته شده و فعال باشد. از باب نمونه، انتشارات معتبر بریل در سال ۲۰۱۸ در کتاب « راهنمای مطالعات جهانی شدن: افراد، سازمانها و آثار»، اخلاق را بهعنوان یکی از صداهای مهم دنیا در گفتوگوی بین تمدنها با تمرکز بر فلسفه تطبیقی، مدرنیزاسیون و مطالعات جهانی برشمرده است.
تواناییهای اخلاق به مباحث آکادمیک و علمی خلاصه نمیگردد، بلکه چهرهای رسانهای نیز هست. او در مباحث مختلف علمی، سیاسی و اجتماعی در رسانههای دیداری و شنیداری حضور فعال داشته، دهها مصاحبه با رسانههای جهانی و داخلی همچون بیبیسی و تلویزیون آریانا و نیز مصاحبههای متعدد با نشریات کتبی از او به نشر رسیده است. مجمع علما و طلاب بامیان از ایشان تقاضا کرد که خلاصهای از شرح حال خود را در اختیار ما قرار دهد تا در مجموعه زندگینامه علما و مفاخر بامیان نشر گردد. ایشان نیز دعوت را پذیرفت و شرح کارنامه علمی خود را ارائه نمودکه پس از تنظیم دوباره مورد ملاحظه و تأیید ایشان قرار گرفت.
تولد و خانواده
سید حسن حسینی معروف به اخلاق در سال ۱۳۵۵ در روستای غوراب ولسوالی سیغان، ولایت بامیان افغانستان در خانوادهای فرهنگی و علمپرور به دنیا آمد. پدرش سید حسینعلی حسینی، عالم دین و از منطقه غوراب بامیان است. پدر به شیوه و سنت خود از خردسالی برای پسرانش لقب برمی گزید که با آن نام شناخته و صدا زده شوند. برای سید حسن لقب «اخلاق» را برگزید. سید حسن پنج برادر و چهار خواهر دارد. برادران به ترتیب سن عبارتاند از: سید امیرشاه، سید محمد، سید علی، سید حسن اخلاق، سید حسین سجاد و سید جعفر. خواهران به ترتیب سن عبارتاند از: مریم، کبری، زهرا و فاطمه . پدر اخلاق از سادات حسینی یکاولنگ است و مادر وی، حوا دختر ارباب علی احمد از هزارههای منطقه کوه گدای میباشد. او پیش از ازدواج با سید حسنعلی، ازدواج دیگری داشته که از آن فرزندی به نام ناصر دارد. ناصر هماکنون بزرگ منطقه کوه گدای به شمار میرود.اعضای خانواده اخلاق جز مادر، بنا بر علاقه شخصی و تشویق پدر، دارای سواد و تحصیلاتاند. مریم در حد خواندن و نوشتن سواد دارد. سید امیرشاه در جنگ ایران و عراق در جزیره مجنون به شهادت رسید. سید محمد فطرت عالم دینی و نویسنده آثار عرفانی و اهل ادبیات است و شعر نیز میسراید. وی علاوه بر اتمام سطح و تحصیل درس خارج فقه و اصول در حوزه علمیه قم، کارشناسی ارشد مطالعات اجتماعی و رسانه را از جامعه المصطفی دارد. سید علی حسینی دانشجوی دوره دکترا در دانشکده باسیلی کانادا است که همزمان در دانشگاه ویلفرید لوریر تدریس میکند. سید حسین سجاد، دانشجوی دوره دکتری روانشناسی در دانشگاه شهید بهشتی تهران بوده و کادر علمی در پوهنتون تعلیم و تربیه کابل به شمار می رود. سید جعفر پس از دریافت دیپلم، به کار خیاطی مشغول است. بی بی کبری فارغالتحصیل مکتب علمیه اسلامشناسی بانوان الزهرا در مشهد و نیز دارای مدرک کارشناسی ارشد از جامعه المصطفی است. بی بی زهرا دارای دکترای کلام اسلامی از المصطفی می باشد.
پدر اخلاق به دلیل وضعیت جنگ و ناامنی در کشور، در سال ۱۳۵۹ همراه با خانواده به جمهوری اسلامی ایران مهاجرت کرد. اخلاق در محیط مهاجرت رشد یافت. اخلاق اولین بار در سال ۱۳۷۵ از ایران به افغانستان بازگشت، تا ویزای تحصیلی دریافت کند. وی مدت دو ماه در کابل ماند و شاهد استیلای طالبان بر کابل بود. اخلاق در آغاز جوانی ازدواج کرد. همسرش بیبی زینب، لیسانس علوم اسلامی از المصطفی دارد. آنان سه فرزند دارند، به نامهای سید روحالله (ماستری انجنیری از آمریکا و انجینیر در شهرداری آرلینگتون ـ ویرجینیا)، حکیمه (لیسانس بیولوژی از دانشگاه واشنگتن دیسی) و مرضیه (محصل سال آخر رشتههای روانشناسی و علوم سیاسی از دانشگاه واشنگتن دیسی)
اخلاق از کودکی قالیبافی میکرد. در اوایل ازدواج، مدتی در عینکسازی کار میکرد، تا آنکه با پذیرش رسمی در حوزه علمیه قم از سوی مرکز جهانی علوم اسلامی در سال ۱۳۷۴ از شهریه برخوردار گردید. مهمترین منبع درآمد اخلاق تا دوره تحصیل دکتری، همان شهریه بود.
از زمان اشتغال در دوره دکتری (۱۳۸۴) تدریس در جامعه المصطفی و دانشگاه پیام نور مشهد را آغاز کرد. و منبع تازهای برای درآمد یافت. اخلاق در سال ۲۰۱۱ به آمریکا مهاجر شد. از آن زمان تا کنون در آنجا زندگی میکند. از طریق تدریس فلسفه و دین در دانشگاههای آمریکا، بهویژه دانشگاه ایالتی کالیفرنیا امرار معاش میکند.
تحصیل
اخلاق تحصیل ابتدایی را در مدرسههای دولتی مشهد آغاز کرد. در سال ۱۳۷۳ مقطع متوسطه را در مدرسه سیدالشهدای مشهد به پایان رسانید و دیپلم گرفت. در سال ۱۳۷۴ در امتحان حوزه علمیه قم شرکت نمود و پذیرفته شد. در همان سال نخست، مقام اول طلاب خارجی در قم را به دست آورد.
در سال ۱۳۷۸ از طریق آزمون به دانشگاه علوم اسلامی رضوی مشهد راه یافت و پرونده تحصیلات حوزوی خود را به حوزه علمیه مشهد انتقال داد. طبق شیوه دانشگاه رضوی، اخلاق در دو رشته تحصیل کرد. رشته اصلی وی فلسفه و کلام اسلامی و رشته دوم وی فقه و مبانی حقوق بود. وی سه سال پیاپی بهعنوان دانشجوی ممتاز آن دانشگاه برگزیده شد. پس از پایان دوره تحصیلی، کارشناسی خود را دریافت کرد. اخلاق درسهای حوزوی را به شرح زیر فراگرفت: شرح لمه، و تفسیر مجمعالبیان را نزد استادان مدرسه علمیه بقیتالله مشهد (با مدیریت محمدحسین مهدوی مهر)
مکاسب، رسائل و کفایه را در دانشگاه علوم اسلامی رضوی نزد سید علیاصغر حسینی(امام جمعه موقت مشهد) ، محسن جهانگیری کلوخی، سید محمدرضا حسینی آملی و تبارکی همچنین پنج سال تحصیل خارج اصول فقه را با استفاده از درسهای سید محمد موسوی شاهرودی در حوزه مشهد امتحان داده است.
اخلاق در سال ۱۳۸۱ در آزمون سراسری کارشناسی ارشد رشته فلسفه غرب دانشگاه بینالمللی امام خمینی ـ واحد قزوین شرکت نمود و پذیرفته شد. پس از پایان تحصیل از پایاننامه کارشناسی ارشد خود با عنوان «دوران معاصر در اندیشه نیچه و هایدگر» دفاع کرد. پایاننامه او بهعنوان پایاننامه برتر دانشگاه معرفی گردید.
در سال ۱۳۸۲ بهعنوان دانشجوی دکتری تخصصی در دانشگاه علامه طباطبایی راه یافت. وی در تاریخ ۱۳۸۷/۱۱/۲۹ با درجه عالی از رساله خویش با عنوان «بررسی امکان تطبیق مبانی فلسفه مشاء اسلامی و اصول فلسفه روشناندیشی» دفاع کرد. این رساله با عنوان «سنت روشناندیشی در اسلام و غرب» توسط انتشارات امیرکبیر در تهران به نشر رسیده است.
تدریس
3-1. تدریس در ایران
اخلاق همزمان با تحصیل در مقطع دکتری، در دانشگاه پیام نور مشهد، منطق، تاریخ فلسفه اسلامی، تاریخ فلسفه غرب، حکمت متعالیه و فلسفه مشاء (۱۳۸۶–۱۳۸۹) را تدریس کرده است.
همچنین در جامعه المصطفی واحد مشهد در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد به تدریس عرفان اسلامی، کلام استدلالی، آشنایی با فلسفه غرب، کلام جدید و کلام تطبیقی (۱۳۸۵–۱۳۸۹) پرداخته و راهنمایی و مشاوره و داوری دهها رساله کارشناسی ارشد را بر عهده داشته است.
همچنین برای تعدادی از طلاب المصطفی، تاریخ فلسفه غرب را در حسینیه و کتابخانه حضرت زینب در مشهد تدریس نموده است.
3-2. تدریس در افغانستان
در سال ۲۰۱۰، اخلاق با جمعی از همکاران در تأسیس دانشگاه غرجستان سهم گرفت که تاکنون عضو هیئت مؤسس آن به شمار میآید. پس از آن در انکشاف غرجستان، به ویژه در بنیانگذاری شعبه فراه آن نقش مؤثر ایفا نمود و بنا به درخواست شریکهای فراهی، به عنوان اولین رئیس شعبه فراه به کار در آن پرداخت و دانشکدهها و کتابخانه مرکزی شعبه فراه را راهاندازی کرد.همچنین در سال 2010، از طریق آی او ام به عنوان مشاور آکادمی علوم افغانستان ، در این نهاد علمی مشغول به کار شد و کلاسهای تاریخ فلسفه اسلامی را در دپارتمان فلسفه آن برپا کرد.
3-3 هجرت و تدریس در آمریکا
اخلاق در سال ۲۰۱۱م به آمریکا مهاجرت کرد و در شهر واشنگتن دیسی ساکن گردید و به فعالیتهای علمی و پژوهشی خود در آمریکا به شرح زیر ادامه داد: پنج سال در دانشگاه کاتولیک آمریکا (۲۰۱۲–۲۰۱۷م) و سه سال در دانشگاه جرج واشنگتن (۲۰۱۳–۲۰۱۶م) کارهای پژوهشی انجام داد. تحقیقات او در دانشگاه جورج واشنگتن زیر نظر دکتر سید حسین نصر فیلسوف، اسلامشناس برجسته ایرانی ـ آمریکایی صورت گرفت که نتیجه آن به صورت چند مقاله در نشستهای سالانه آکادمی دین آمریکا درباره تصوف و زنان ارائه شد. همچنین او بهعنوان پژوهشگر مهمان در دانشگاه پرینستون (۲۰۱۷) و دانشگاه بوستون (۲۰۱۸) به کارهای پژوهشی پرداخته است. وی هماکنون به تدریس فلسفه، تفکر انتقادی، دین و اخلاق پزشکی در دانشگاههای مریمونت، ایالتی کالیفرنیا و کالج کومونیتی شمال ویرجینیا اشتغال دارد.
شرکت در کنفرانس ها
اخلاق در کنفرانسهای علمی گوناگون شرکت کرده است. مهمترین آنها میتوان به سخنرانیها و درسگفتارهای زیر اشاره کرد:
- سخنرانی با عنوان «عقلانیت در فلسفههای مشاء اسلامی و روشاندیشی» در کنفرانس بینالمللی فلسفه برخاسته از فرهنگ، کره جنوبی؛ سئول، دانشگاه سونگشیل، ۲۷–۲۹ جولای ۲۰۰۸
- سخنرانی با عنوان «سنت عقلانیت در فرهنگ اسلامی» در سمینار «عرف و مقدس: تنازع یا تعاون در روزگار جهانی شدن»، شورای پژوهش در ارزشها و فلسفه، واشنگتن دیسی، ۲۰۰۹
- شرکت و ارائه مقاله و مدیریت بخش اسلام در سمینارهای سالانه «شورای پژوهش در فرهنگ و فلسفه»، واشنگتن دیسی، از سال ۲۰۱۲–۲۰۱۷
- ارائه سلسلهای از درسگفتارهای عمومی تحت عنوان «نسبت علوم اسلامی و ایمان» و «اسلام سیاسی، جهاد و داعش»، «فقر در نگاه اسلام» در دانشگاه کاتولیک آمریکا، واشنگتن دیسی، ۲۰۱۴–۲۰۱۶
- سخنرانیهای مذهبی در مراکز اسلامی افغانستان و ایرانیان در آمریکا
- آثار
الف) کتاب های مستقل
- «از مولانا تا نیچه»، قم: انتشارات سلوک جوان، ۱۳۸۶؛ چاپ دوم: ۱۳۹۴، آمریکا، وزیری، ۲۰۰ صفحه
- «گفتمان فلسفی اسلام و غرب»، قم: مرکز جهانی علوم اسلامی، ۱۳۸۷، رقعی، ۲۵۰ صفحه
- «سنت روشناندیشی در اسلام و غرب»، تهران: انتشارات امیرکبیر، ۱۳۸۸، وزیری، 308 صفحه
- «از سنت بلخ تا مدرنیّت پاریس»، کابل: نشر نبراس و سعید، ۱۳۸۹، رقعی، ۲۸۰ صفحه
- مجموعه تأملات فلسفی علامه عبدالله سمندر غوریانی، مقدمه و تصحیح: سید حسن اخلاق، کابل: انتشارات امیری، ۱۳۹۸، رقعی، ۱۲۸ صفحه
- «آداب درستاندیشی: راهنمای اندیشیدن انتقادی»، نوشته سید حسن اخلاق، کابل: انتشارات مقصودی، چاپ اول، ۱۴۰۱، ۲۸۷ صفحه
- «از میخانه بلخ تا آکسفورد و ایما»، این کتاب توسط خانه مولانا در مزار شریف صحافی و آماده چاپ شده بود که سقوط اخیر مانع نشر آن شد.
- «ساختار آموزشی و ذهنی مجتهدان شیعه» به زبان انگلیسی با نام The Making of Shia Ayatollahs توسط انتشارات Lexington Books در آمریکا در سال ۲۰۰۲م در ۱۳۰ صفحه در قطع رقعی منتشر شده است.
ب) کتابهای مشترک با دیگران (به زبان انگلیسی)
۸. «قدسی و عرفی: تکمیل یا تنازع؟» ویراسته جان هوگان و سید حسن اخلاق، شورای پژوهش در ارزشها و فلسفه، واشنگتن، ۲۰۱۷م. اخلاق در این کتاب علاوه بر ویراستار علمی بودن، فصلهای زیر را نوشته است:
یک: هرمنوتیک قدسی و عرفی (سکولار) در شریعت؛
دو: سنت خرد ورزی در اسلام؛
۹. فلسفه برخاسته از فرهنگ، واشنگتن: شورای پژوهش در ارزشها و فلسفه (۲۰۱۳)؛
۱۰. باید و تأملی بر جورج اف مکلین، واشنگتن: شورای پژوهش در ارزشها و فلسفه (۲۰۲۰)؛
۱۱. جامعهسازی در روزگار سیاست و جهانیشدن: مهاجرت و مهماننوازی، واشنگتن: شورای پژوهش در ارزشها و فلسفه (۲۰۱۳)؛
۱۲. عدالت و مسئولیت: بنیادهای فلسفی و فرهنگی، واشنگتن: شورای پژوهش در ارزشها و فلسفه (۲۰۱۸)؛
۱۳. نسطوره اتیه: بزرگداشت پنجاهوسومین سال گفتوگوی کلیسای کاتولیک با یهودیان و مسلمانان، دانشگاه کاتولیک آمریکا، ۲۰۱۶؛
۱۴. تصوف، پلورالیسم و دموکراسی، بریتانیا: ایکونکس، ۲۰۱۷؛
۱۵. دین، بقا و معارف: روش تعلیم و تربیه، چشماندازها و فعالیتها برای بقای زیستمحیطی، دانشگاه علوم کاربردی غرب نوری و نشر امیلا: نروژ، ۲۰۲۱؛
۱۶. نشر در خاورمیانه مدرن: دایرهالمعارف جنگهای داخلی، انقلابها و تغییر رژیم، نشر ایبیسی کلیو، کالیفرنیا، ۲۰۲۰؛
۱۷. فرهنگ لغت دایرهالمعارف مطالعات جهانیشدن، با مقدمه میکائیل گورباچف، نشر روتلج، ۲۰۱۴.
ج) ترجمه از فارسی به انگلیسی
ترجمهای از خلاصه دوره زندگی پس از مرگ (معاد، حسابرسی و سرنوشت نهایی روح)، ترجمهای از خلاصه دوره معادشناسی علامه سید محمد حسین حسینی طهرانی. این ترجمه در دو مجلد به صورت گروهی و زیر نظر دکتر محمد غفوری توسط انتشارات قاضی در شیکاگو زیر مجموعه «کتابهای بزرگ جهان اسلام» زیر نظر سید حسین نصر در سالهای ۲۰۱۵ و ۲۰۱۷ انتشار یافته است.
د) مقالات
تا کنون مقالات متعددی از اخلاق در نشریههای فارسی و آکادمیک ایران مانند آیینه معرفت (دانشگاه شهید بهشتی)، ذهن (پژوهشکده فرهنگ و اندیشه اسلامی)، حقوق بشر (دانشگاه مفید)، اسلامشناسی (جهاد دانشگاهی) و سفیر (المصطفی ـ مشهد) چاپ شده است.
همچنین وی دهها مقاله تحقیقی در مجلات آکادمیک آمریکا و کانادا، چند مقاله در مجله آریانا و چند مدخل در دایرةالمعارف آریانا به چاپ رسانیده است. البته مقالات و یادداشتها در موضوعات سیاسی و اجتماعی نیز در نشریههای معتبر به نشر رسانده است.
همچنین ایشان پژوهشگر برتر پنجمین فراخوان آثار پژوهشی حوزه علمیه خراسان (در سطح چهار و استادیار)، در سال ۱۳۸۸ و پژوهشگر برگزیده یازدهمین و دوازدهمین جشنواره پژوهشی شیخ طوسی ـ قم، در ۱۳۸۷ میباشد.
۶. فعالیت اجرایی ـ فرهنگی
اخلاق در کنار تألیف کتاب و مقاله، مسئولیت و سردبیری مجلات متعددی را تاکنون به عهده داشته است، از جمله:
۱. عضو هیئت تحریریه مجله تخصصی متافیزیکا؛ این مجله به زبانهای انگلیسی، ترکی، روسی، آذربایجانی، عربی و فارسی در جمهوری آذربایجان منتشر میشود.
۲. مدیرمسئول فصلنامه رایحه آزادی؛ هفت شماره از این مجله در سالهای ۱۳۸۱–۱۳۸۲ در کابل با مدیریت اجرایی عبدالحسین دانش فیلمساز افغان نشر شده است.
۳. مشاور علمی فصلنامه نبراس؛ هشت شماره از این نشریه فلسفی ـ فکری توسط مؤسسه نبراس از سال ۱۳۸۸–۱۳۹۳ در کابل به مدیریت مسئول سید حسین اشراق منتشر گردیده است.
۴. سردبیر فصلنامه پایا؛ این مجله با رویکرد ترجمه مقالات فکری و فلسفی به زبان فارسی گام به میدان مطبوعات کشور گذاشت تا دریچهای به دنیای فکر و اندیشه امروز باشد. از سال ۱۳۹۶ آغاز و تا سال ۱۳۹۹ ادامه یافت. در این مدت ۱۴ شماره در هفت ویژهنامه انتشار یافت. پایا تا شماره ۶ با صاحب امتیازی مؤسسه مطالعات دین و فلسفه منتشر شد، اما پس از آن، بنیاد اندیشه صاحب امتیاز آن شد. با تحولات اخیر کشور و سقوط جمهوریت، انتشار آن متوقف گردیده است. در تمام این مدت سردبیری آن به عهده اخلاق بوده است. این امر جایگاه برتر اخلاق در میان نسل جدید فیلسوفان جوان افغانستانی را نشان میدهد.
اخلاق علاوه بر نشر آثار تخصصی در حوزه فلسفه و دین، به انتشار دیدگاههای خود در وبسایتهای دموکراسی آزاد، هافینگتون پست و شهر اسلامی پرداخته است. نظرات دکتر اخلاق در وبسایتهای فارسی مانند بیبیسی، صدای آمریکا، روزنامه هشت صبح و شفقنا انعکاس یافته است. آثار تخصصی دکتر اخلاق در وبسایتهای اهل فلسفه، جستجو، گوگل اسکالر، آکادمیا و ریسرچگیت در دسترس است. در همه این آثار، متناسب با مخاطب عمومی، اخلاق میکوشد بین عالم سنت و مدرنیته پل زده و راهی برای همدلی انسانها و فرهنگ ها و کاستن از درد و رنج آدمی بیابد.
به دلیل حضور موفق اخلاق در عرصه علمی، در سال ۲۰۱۸ انتشارات معتبر بریل «کتاب راهنمای مطالعات جهانی شدن: افراد، سازمانها و آثار» را انتشار داد که در آن یک مدخل به معرفی دکتر اخلاق اختصاص یافته و از وی بهعنوان یکی از صداهای مهم دنیا در گفتوگوی بین تمدنها با تمرکز بر فلسفه تطبیقی، مدرنیزاسیون و مطالعات جهانی نام برده است. اخلاق در آثار انگلیسی خود آرای جدیدی پیرامون مفهوم کفر و هجرت در قرآن، گفتوگوی بین ادیان، سیر تطور فلسفه اسلامی، رابطه تصوف و دموکراسی، نسبت فقه و سکولاریسم، و تطبیق بین فیلسوفان اسلامی و غرب پروانیده است.
۷. فعالیتهای اجتماعی ـ تبلیغی
اخلاق در عرصه کارهای اجتماعی و تبلیغی نیز چهره فعال به شمار میرود. ازجمله به موارد زیر میتوان اشاره کرد:
۱. مسئولیت کتابخانه حضرت زینب: این کتابخانه توسط پدر وی در شهر مشهد ایجاد شده بود. او از نوجوانی ترتیب و تنظیم کتابها و خدماترسانی به مراجعهکنندگان را از سال ۱۳۶۸ تا ۱۳۸۱ به عهده داشت.
۲. عضویت در شورای مرکزی و سپس مسئولیت کمیسیون فرهنگی اتحادیه اسلامی دانشگاهیان افغانستان در مشهد (۱۳۷۹-۱۳۸۱)؛
۳. برگزاری سمینار «افغانستان، بازسازی و مسائل فرهنگی» توسط نهاد پیشین (اتحادیه اسلامی دانشگاهیان افغانستان) در سال ۱۳۸۱؛
۴. حضور بهعنوان صاحبنظر در برنامههای خبری و فرهنگی صدای آمریکا، تلویزیون آریانا، برنامه فرهنگ و اندیشه تلویزیون امید ۲۴. همچنین چهل و سه برنامه تلویزیونی با عنوان دانش و دلدادگی در مباحث عرفانی ارائه داده است.
۵. مصاحبههای سیاسی با بخشهای خبری بیبیسی انگلیسی و روزنامه واشنگتن تایمز؛
۶. تأسیس مرکز امام مهدی(عج) در ویرجینیای آمریکا و ایراد سخنرانی در آن؛
۷. سخنرانیهای مستمر در مراکز روشنفکری دینی فارسیزبانان در آمریکا، مانند مرکز اسلامی فرهنگی شمال کالیفرنیا، بنیاد اسلامی و فرهنگی ایرانیان (تگزاس)، و مرکز نور و دانش (نیوجرسی)؛
۸. حضور در برنامههای بین ادیان و گفتوگو میان رهبران دینی در مراکز علمی و دینی؛
- عضویت در شورای آمریکا در مطالعه جوامع اسلامی؛
- عضویت در انجمنهای فلسفی، دین و اساتید دانشگاهی آمریکا.
۸. اندیشه
اخلاق در آثار خود کوشش میورزد با کاوش بنیادهای فلسفی، راهی برای گفتوگو میان سنت مدرنیته، اسلام و غرب باز کند. بیشتر آثار وی رویکرد تطبیقی دارد. در آنها میکوشد میان دنیای پسامدرن و دنیای مدرن پیوند برقرار سازد. با بهرهگیری از فلسفه، عرفان، دین، ادبیات و حتی سیاست تلاش میورزد زمینه درک متقابل و همپذیری فراهم سازد. وی بهطور جداگانه در مورد هر یک از سه مذهب مسیحیت، یعنی کاتولیک، پروتستان و ارتدوکس کار تطبیقی انجام داده است، که نتیجه آن در منابع علمی هر سه مذهب منتشر شده است.
کتابهای نشرشده اخلاق نیز بیانگر همین رویکرد است. عنوانهای کتابهایی همچون «از مولانا تا نیچه»، «گفتمان فلسفی اسلام و غرب»، «سنت روشناندیشی در اسلام و غرب» و «از بلخ تا مدرنیته پاریس»، همگی حکایت از آن دارد که مؤلف در آثار خود بر قرائت همزمان اسلام و غرب و ایجاد روح تلفیق میان آن دو اهتمام میورزد.
اخلاق در مورد دیدگاههای ابتکاری خود میگوید:
نظریه ابتکاری من در حوزه فلسفه این است: فلسفه مشائی اسلام همصحبتی با بنیادهای مدرنیته را دارد که در فلسفه روشناندیشی قرن هجدهم نمایان شده است. زیرا هر دو بر عقل خودبنیاد تأکید داشته و اومانیسم را تقویت کردهاند. هر دو فلسفه باوجود تمرکز بر خردگرایی، توان خرد را محدود دانسته و به اندیشه پیشرفت عقلانی بشر باور داشتهاند. بنابراین در فلسفه اسلام، بازگشت به مشائیها و خوانشی تازه از آنان صورت گرفته و درباره غرب، از فلسفه روشناندیشی و سازگاری مدرنیته و اومانیسم با دینورزی مشائی دفاع شده است.
در حوزه گفتوگوی میان ادیان دو کار ابتدایی صورت گرفته است:
۱) براین امر استدلال شده که وقتی قرآن لفظ کافر را درباره اهل کتاب به کار میبرد، به معنای متعارف کافر یعنی خدا ناباور نیست. از نظر قرآن، اهل کتاب مانند مسلمانان خدا باور هستند. اسلام (نه ایمان) قسیم یهود و نصارا است.
۲) از نگاه تقریبی با بررسی مفهوم خلافت الهی انسان در قرآن و صورت الهی انسان در مسیحیت ارتدوکسی، و نیز خوانش مارتین لوتر از ده فرمان موسی و اسماءالله در اسلام، طرح یک الهیات تقریبی میان اسلام و مسیحیت داده شده که به حفظ و بزرگداشت محیط زیست کمک میکند.
در باب جهانی شدن هم به اهمیت مفهوم مهاجرت در اسلام پرداخته و نشان داده است که چطور هویت موزاییکی در اسلام به رسمیت شناخته شده است. اسلام مسلمانان را ضمن مشارکت فعالانه بهعنوان شهروند جهانی همزمان به ارزشهای دینی دعوت میکند. به این منظور مفهوم «التعرب بعد الهجرة» مطرح شده و قرارداد مدینه مورد بررسی قرار گرفته است. به دیگر سخن، ایدهای که جهانیشدن را توطئه میانگارد، مورد نقد قرار گرفته است (اخلاق، ۱۴۰۱).
منبع: اخلاق، سید حسن. (۱۴۰۱). مصاحبه اینترنتی با سید عبدالله جعفری با سید حسن اخلاق، زمستان ۱۴۰۱.
عبدالله جعفری
نقل شده از: کتاب رویش های نو از دیار کهن، ج4، ص3-14